Paradoks fintechowy Nigerii: 11 mld transakcji, awarie systemów, uporczywe problemy z zaufaniem – raport CBN

Każdej sekundy każdego dnia, gdzieś w Nigerii, pieniądze się przemieszczają.

Handlarka na targu w Lagos stuka w swój telefon. Student w Abudży dzieli rachunek z przyjaciółmi. Babcia w Kano otrzymuje pieniądze od syna pracującego w Port Harcourt. Zanim skończysz czytać to zdanie, przeprowadzono setki kolejnych transakcji.

W zeszłym roku Nigeryjczycy przelewali pieniądze 11 miliardów razy przez krajowy system płatności natychmiastowych. To nie 11 miliardów naira. To 11 miliardów oddzielnych transakcji, z których każda odbywa się w czasie rzeczywistym, każda jest rozliczana natychmiast, każda jest częścią cyfrowej rewolucji finansowej, o której większość świata nawet nie wie, że się dzieje.

Dla porównania: Nigeria przetworzyła ponad dwukrotnie więcej transakcji niż zaledwie dwa lata temu. System, który to umożliwia, uruchomiono w 2011 roku, lata przed amerykańską siecią płatności w czasie rzeczywistym, lata przed słynnym indyjskim systemem UPI, który osiągnął skalę miliardów.

A jednak zapytaj większość ludzi spoza Afryki, co wiedzą o nigeryjskim fintechу, a odpowiedź nie będzie dotyczyć innowacji. Będzie o oszustwach.

To paradoks, z którym Bank Centralny Nigerii mierzy się teraz bezpośrednio w nowym raporcie: Jak prowadzić innowacje, gdy świat wciąż uważa cię za dom oszustów?

Okrutna ironia? Wiele cyfrowych oszustw przypisywanych Nigerii jest w rzeczywistości organizowanych przez zagranicznych aktorów wykorzystujących Nigerię jako bazę lub pośrednika. Ostatnie operacje organów ścigania wykazały, że transgraniczne sieci przestępcze często obwiniają Nigerię za przestępstwa planowane i wykonywane gdzie indziej.

Mimo to reputacja się utrzymała. Do niedawna Nigeria pozostawała na „szarej liście" Grupy Zadaniowej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF) z powodu obaw związanych z praniem pieniędzy, nawet gdy kraj cicho budował jedną z najbardziej wyrafinowanych cyfrowych infrastruktur płatniczych na świecie.

Ludzie budujący system są sfrustrowani

Poznajcie Chidinmę. Jest zbiorem kilkudziesięciu założycieli fintech, którzy odpowiedzieli na ankietę Banku Centralnego, pierwszą tego rodzaju.

Chidinma prowadzi mały startup cyfrowego kredytowania w Lagos. Jej firma pomaga handlarkom na targach uzyskać dostęp do kredytu bez odwiedzania banku. Jej największa innowacja w tym roku? System AI, który potrafi wykrywać oszukańcze wnioski kredytowe z 90% dokładnością. Uratował jej firmę miliony naira.

Ale zapytaj ją o regulacje, a otrzymasz sprzeczną odpowiedź, tak jak połowa branży w ankiecie.

Kiedy Bank Centralny zapytał liderów fintech, czy regulacje pomagają czy szkodzą innowacjom, wyniki wróciły idealnie podzielone: 50% stwierdziło, że umożliwiają wzrost. 50% stwierdziło, że go ograniczają.

„Niektóre dni myślę, że mamy najbardziej postępowych regulatorów w Afryce," powiedział jeden założyciel badaczom. „Inne dni czekam dziewięć miesięcy na proste zatwierdzenie i zastanawiam się, czy nie powinniśmy po prostu przenieść się do Kenii."

Frustracja jest realna. Ponad jedna trzecia firm fintech twierdzi, że wprowadzenie nowego produktu na rynek zajmuje ponad rok z powodu opóźnień regulacyjnych. Prawie dwie trzecie twierdzi, że proces zatwierdzania istotnie wpływa na ich zdolność do wprowadzania innowacji.

Oto czego opinia publiczna nie widzi: nigeryjskie podmioty fintech wydają więcej pieniędzy na walkę z oszustwami niż na prawie wszystko inne.

Prawie 9 na 10 firm wykorzystuje sztuczną inteligencję głównie do wykrywania oszukańczych transakcji. Nie do wymyślnych chatbotów obsługi klienta. Nie do przewidywania, jakich produktów ludzie chcą. Do łapania przestępców.

I to działa. Straty z tytułu oszustw płatności cyfrowych spadły o 51% w ostatnich latach, według danych branżowych. Ale koszt tej czujności jest wysoki.

87,5% dyrektorów fintech twierdzi, że koszty zgodności znacząco wpływają na ich zdolność do innowacji. Nie narzekają na posiadanie zasad – zmagają się z tym, ile kosztuje ich przestrzeganie.

Babcia, która nie może założyć konta bankowego

Poznajcie Hauwę. Sprzedaje warzywa na targu w Katsinie, w północnej Nigerii. Ma 62 lata. Nigdy nie miała konta bankowego.

Hauwa jest jedną z milionów. Pomimo całej cyfrowej innowacji dziejącej się w Lagos i Abudży, 26% dorosłych Nigeryjczyków nadal nie ma dostępu do formalnych usług finansowych. Na obszarach wiejskich liczba ta wzrasta do 37%. Na północy, gdzie mieszka Hauwa, prawie połowa wszystkich dorosłych, 47%, pozostaje całkowicie poza systemem bankowym.

Dlaczego? Zapytaj podmioty fintech próbujące do niej dotrzeć, a wskażą prosty problem – weryfikacja tożsamości kosztuje zbyt wiele i nie działa wystarczająco niezawodnie.

Nigeria ma krajowy system identyfikacyjny. Ma system Bank Verification Number. Ale łączenie się z tymi systemami w celu zweryfikowania kogoś takiego jak Hauwa jest drogie dla małych firm fintech, a systemy czasami ulegają awarii w krytycznych momentach.

Ponad jedna trzecia firm fintech twierdzi, że to ich największa przeszkoda w dotarciu do wykluczonych populacji. Infrastruktura istnieje. Uczynienie jej dostępną i przystępną cenowo? To wyzwanie.

Wracamy do Chidinmy, naszej zbiorczej założycielki. Nie myśli już tylko o Nigerii.

Jak prawie dwie trzecie nigeryjskich firm fintech, planuje ekspansję na inne kraje afrykańskie. Najpierw prawdopodobnie Ghana. Może Kenia potem. RPA, jeśli sprawy pójdą dobrze.

Ale oto problem: każdy kraj wymaga nowej licencji. Nowej zgodności. Nowych zatwierdzeń. Nowego czekania.

„To jak zaczynanie od zera za każdym razem," wyjaśnia. „Udowodniliśmy się w Nigerii. Mamy całą infrastrukturę zgodności. Wiemy, jak walczyć z oszustwami. Ale w oczach Ghany jesteśmy po prostu kolejnym startupem, który musi spędzić dwa lata dowodząc, że jesteśmy legalni."

Dlatego 62,5% nigeryjskich podmiotów fintech popiera coś, co nazywa się „paszportem regulacyjnym" – zasadniczo system, w którym, jeśli masz licencję i jesteś zgodny z przepisami w Nigerii, inne kraje afrykańskie uznałyby to i przyspieszyłyby twoje wejście na ich rynki.

Oto coś, czego możesz nie wiedzieć – większość pieniędzy finansujących nigeryjskie innowacje fintech pochodzi spoza Nigerii.

W 2024 roku nigeryjskie startupy pozyskały 520 milionów dolarów. To brzmi imponująco, dopóki nie zdasz sobie sprawy, że to głównie zagraniczny kapitał venture, co czyni ekosystem podatnym na globalne wstrząsy gospodarcze.

Kiedy stopy procentowe wzrosły w Ameryce i Europie, inwestycje w nigeryjski fintech dramatycznie spadły. Firmy, które planowały ekspansję, musiały zamiast tego zredukować personel. Produkty, które były prawie gotowe, zostały odłożone na półkę.

Dlaczego nie pozyskują pieniędzy lokalnie? Ponad jedna trzecia założycieli twierdzi, że jest to „trudne" lub „bardzo trudne" pozyskanie kapitału w nigeryjskim systemie finansowym. Zmienność walutowa, brak długoterminowych instrumentów inwestycyjnych, niepewność regulacyjna – wszystko to się przyczynia.

Rozwiązanie? Prawie 9 na 10 firm popiera stworzenie dedykowanego funduszu wzrostu fintech lub programu gwarancji kredytowych, aby pomóc nigeryjskim fintech uzyskać dostęp do lokalnego kapitału i zmniejszyć zależność od zagranicznych inwestorów.

Pomimo wszystkich frustracji, opóźnień, kosztów, podzielonych opinii na temat regulacji, jedno odkrycie z ankiety Banku Centralnego się wyróżnia:

Każda pojedyncza firma fintech objęta badaniem, 100%, stwierdziła, że jest skłonna współpracować z regulatorami.

Nie tylko skłonna. Chętna. Trzy czwarte chce regularnych forów do dyskusji o polityce z Bankiem Centralnym. Chcą piaskownic do bezpiecznego testowania nowych pomysłów. Chcą być częścią projektowania zasad, których będą musieli przestrzegać.

„Nie prosimy o brak regulacji," powiedział jeden dyrektor badaczom Banku Centralnego. „Prosimy o pomoc w napisaniu lepszych regulacji. To my robimy się z oszustwami każdego dnia. To my próbujemy dotrzeć do wykluczonych populacji. Wykorzystajcie nasze doświadczenie."

Co się stanie dalej

Raport Banku Centralnego Nigerii nie tylko dokumentuje problemy – proponuje rozwiązania. Dziesięć konkretnych opcji politycznych, od stworzenia stałego forum zaangażowania fintech po pilotażowy paszport regulacyjny z Ghaną i Kenią.

Niektóre już się poruszają. Nigeria niedawno opuściła szarą listę FATF po latach wzmacniania swoich systemów przeciwdziałania praniu pieniędzy. Wskaźnik oszustw spada. Międzynarodowe uznanie zaczyna nadchodzić… nigeryjski system płatności natychmiastowych został właśnie nazwany pierwszym w Afryce, który osiągnął status „rankingu dojrzałości".

Ale najtrudniejsza praca jest jeszcze przed nami. Zbudowanie wystarczającej wiarygodności, aby gdy ludzie myślą o nigeryjskim fintech, myśleli o 11 miliardach udanych transakcji, a nie o oszustwach popełnianych przez przestępczą mniejszość.

Wracamy do naszej sceny otwierającej. Pieniądze wciąż się przemieszczają. Babcia wciąż sprzedaje warzywa. Student wciąż dzieli rachunek. Handlarka wciąż stuka w swój telefon.

Każdej sekundy każdego dnia, gdzieś w Nigerii, przyszłość afrykańskich finansów jest pisana.

Pytanie brzmi, czy świat zauważy przed przejściem kolejnego miliarda transakcji.

W LICZBACH

• 11 miliardów – Transakcji przetworzonych w 2024 roku
• 120% – Wzrost od 2022 roku
• 2011 – Rok, w którym Nigeria uruchomiła płatności w czasie rzeczywistym (przed USA i Indiami)
• 50-50 – Podział między tymi, którzy postrzegają regulacje jako umożliwiające vs. ograniczające
• 87,5% – Firm wykorzystujących AI głównie do wykrywania oszustw
• 26% – Dorosłych Nigeryjczyków wciąż wykluczonych finansowo (47% w północnej Nigerii)
• 62,5% – Firm planujących ekspansję regionalną
• 100% – Skłonnych do współpracy z regulatorami

Post Nigeria's fintech paradox: 11bn transactions, system failures, lingering trust issues – CBN report pojawił się najpierw na Technext.