[Pastilan] De kosten van verwaarlozing in Iligan

Eind vorige week leerde Iligan City opnieuw wat het betekent om geregeerd te worden door onoplettendheid.

Tropische storm Basyang (Penha), meldde DXIC-Radio Mindanao Network, liet minstens vijf doden achter en ontheemde meer dan 6.000 gezinnen – ongeveer 24.000 mensen – terwijl het 27 barangays in virtuele moerassen veranderde. Dat is meer dan de helft van de stad. 

Iligan was verlamd. Straten zijn verstopt met modder en puin, het verkeer is bijna tot stilstand gekomen en de lokale overheid heeft 24-uurs wegopruimingsoperaties gelanceerd om te proberen de orde te herstellen.

DXIC zei dat minstens 72 huizen werden verwoest, 152 beschadigd en meer dan 300 andere werden ondergedompeld. Natuurlijk liepen evacuatiecentra over, terwijl noodteams zich haasten als invalkrachten in een tragikomedie die jaren geleden werd geschreven.

Toen kwamen de verwachte overheidsrituelen. Het stadhuis riep de noodtoestand uit en maakte gereserveerde fondsen vrij. Het Ministerie van Handel en Industrie (DTI) volgde en legde een prijsbevriezing van 60 dagen op voor essentiële goederen. Burgers werden aangespoord om te hoge prijzen en hamstergedrag te melden. En de hele tijd ging de prestatie van de overheid door alsof reageren hetzelfde was als voorkomen.

Iligan had het beter moeten weten. In 2011 raasde tropische storm Sendong (Washi) door Iligan en zijn buur, Cagayan de Oro, waarbij mensen werden gedood, ontheemd en structurele zwaktes werden blootgelegd. Het heeft zich herhaald in februari 2026. Sendong had een harde les moeten zijn; in plaats daarvan werd het slechts een slechte herinnering, en geen leidraad voor actie. Bijna 15 jaar later arriveerde Basyang niet als een verrassing, maar als bewijs dat de functionarissen van de stad ervoor kozen te vergeten.

Misschien is het tijd voor de inwoners van Iligan om met onwrikbare blik elk overstromingsbestrijdingsproject te onderzoeken dat naar verluidt sinds Sendong in 2011 is gebouwd. De dossiers van elke ambtenaar voor openbare werken, congreslid en burgemeester die sindsdien in functie is geweest, moeten worden onderzocht.

Twee burgemeesters hebben in deze periode de stad geleid – Celso Regencia en nu Frederick Siao, die van plaats wisselden bij de verkiezingen van 2022. Lawrence Cruz, die burgemeester was toen Sendong toesloeg, en voormalig congreslid Varf Belmonte moeten ook bot en publiekelijk worden gevraagd wat ze deden in de directe nasleep van die ramp – of dat het niet handelen altijd hun standaardbeleid was.

Laten we stoppen met het troostende gepraat over het lot. De overstromingen van vorige week waren geen goddelijke gril, maar een voorspelbaar, volledig te voorkomen gevolg van menselijke nalatigheid en bureaucratische incompetentie. De natuur deed wat de natuur doet. Mensen slaagden er niet in te handelen.

Cagayan de Oro kreeg te maken met dezelfde storm – zware regenval en harde wind – maar leed niet dezelfde mate van verwoesting. Het verschil kan liggen in vooruitziendheid: na Sendong lijkt het erop dat de overheid snel een door JICA gefinancierde "megadijk" langs de Cagayan-rivier bouwde, een constructie die zich over meerdere kilometers uitstrekt en waarschijnlijk gebieden langs de rivier voor het ergste behoedde.

In 2011 overstroomde dezelfde rivier meedogenloos en verwoestte gemeenschappen in Cagayan de Oro. Op zijn minst lijkt de schijn van planning, investering, techniek en samenwerking een verschil te hebben gemaakt. In Iligan daarentegen lijkt nalatigheid de enige architect te zijn geweest.

Rivieren bestaan om water af te voeren, maar in Iligan zijn ze naar verluidt versmald, verstikt en beperkt, terwijl de gebieden die ze draineren roekeloos zijn gegroeid. Deze knelpunten zijn gevaarlijke vallen die zelfs een gewone regenval in een catastrofe kunnen veranderen. Op 6 februari deden de Tubod- en Mandulog-rivieren wat de natuurkunde eist: ze zwollen op en overstroomden in de zwaarst getroffen gebieden.

Stedenbouwkundigen zijn niet onwetend. Ze weten wat er moet gebeuren: de kanalen verbreden, het slib baggeren, gezinnen uit het gevaar halen en illegale inbreuken verwijderen. Wat in Iligan lijkt te ontbreken, is de wil om uit te geven aan preventie in plaats van propaganda, de wil om inhoud boven spektakel te kiezen. Toch wordt ons verteld dat beton de stad sierde waar water had moeten stromen, en dat publieke fondsen naar verluidt werden besteed aan cosmetische projecten tot groot genoegen van de camera's en aannemers. En de rivieren? Die bleven verstopt. 

Laten we ter zake komen: Sendong was de waarschuwing, en Basyang zou genoeg moeten zijn om de les thuis te brengen. Rivieren overstromen niet omdat ze grillig zijn, maar omdat mensen ze ongeschikt maken om hun werk te doen. En dus zullen ze keer op keer zwellen en overlopen.

Totdat Iligan zijn rivieren behandelt als systemen die beheerd moeten worden en publieke fondsen als een vertrouwen in plaats van een kans voor ijdelheid, zullen verwoestende overstromingen terugkeren. En dat is niet omdat de regen buitengewoon is, maar omdat nalatigheid habitueel is, zelfs gevierd in de gangen van de macht.

De natuur is tenminste consistent geweest. Het zijn de functionarissen van Iligan die lijken vol te houden dat consistentie niet hoeft te worden geleerd. Pastilan. – Rappler.com