سانتا مارتا ممکن است یک لحظه تغییردهنده بازی باشد

سانتا مارتا، کلمبیا – دانشمند آب‌وهوایی یوهان راکستروم به نمایندگان حاضر در اولین کنفرانس گذار از سوخت‌های فسیلی این هفته در سانتا مارتا، کلمبیا گفت: «شما نور در تونل تاریکی هستید.»

پس از سال‌ها که اجلاس‌های آب‌وهوایی سازمان ملل متحد (UN) به‌ندرت حتی از کلمات «سوخت‌های فسیلی» نام می‌بردند، ۵۷ کشور که نماینده یک‌سوم اقتصاد جهان هستند به سانتا مارتا آمدند تا نه درباره اینکه آیا، بلکه درباره اینکه چگونه باید محرک اصلی تغییرات آب‌وهوایی را پشت سر گذاشت، بحث کنند.

این تحول بالقوه تاریخی توجه رسانه‌ای گسترده‌ای را به خود جلب کرد: ۱۴۶ خبرنگار از ۶۱ رسانه خبری و ۲۸ کشور به‌صورت حضوری شرکت کردند، افراد بی‌شماری پخش زنده را دنبال کردند و پوشش خبری گسترده‌ای در سراسر جهان منتشر شد؛ این آمار را دولت‌های کلمبیا و هلند، حامیان مشترک کنفرانس، اعلام کردند.

این گردهمایی تقویت غیرمنتظره‌ای دریافت کرد؛ زمانی که رئیس آژانس بین‌المللی انرژی در مصاحبه‌ای با گاردین اعلام کرد که جنگ ایران بازارهای سوخت فسیلی را به‌گونه‌ای آسیب رسانده که جبران‌ناپذیر است. فاتح بیرول گفت که وقفه در عرضه نفت و گاز و افزایش قیمت‌های ناشی از آن، کشورها را برای همیشه از سوخت‌های فسیلی دور و به سمت منابع انرژی تجدیدپذیر امن‌تر سوق خواهد داد. بیرول افزود: «آسیب وارد شده است» — آژانس او را نیویورک تایمز «بسیار تأثیرگذار» بر برنامه‌های بلندمدت شرکت‌های انرژی و سرمایه‌گذاران در سراسر جهان توصیف کرده است.

ایرنه ولز توررس، وزیر محیط زیست کلمبیا، از اظهارات بیرول استقبال کرد.

او در مصاحبه‌ای با Covering Climate Now گفت: «به نظر می‌رسد بسیاری از ما به‌طور همزمان می‌بینیم که سوخت‌های فسیلی نمی‌توانند امنیت انرژی را تأمین کنند، زیرا سوخت‌های فسیلی در معرض کمیابی هستند و کمیابی می‌تواند دستکاری شود.»

این کنفرانس از فرآیند سازمان ملل جدا است، بنابراین هدف مذاکره برای یک توافق حقوقی نبود، بلکه یادگیری از همه — از جمله کسب‌وکارها، مردمان بومی و سایر بخش‌های جامعه مدنی — درباره بهترین روش‌های جداسازی اقتصادها و جوامع از سوخت‌های فسیلی بود. نقشه راه هر کشور داوطلبانه و متناسب با شرایط خاص آن خواهد بود.

ریچل کایت، نماینده ویژه آب‌وهوایی بریتانیا گفت: «این کنفرانس درباره اسناد نیست. بلکه درباره یافتن هم‌سفران و یادگیری از آن‌هاست — چه چیزی کار می‌کند و چه چیزی نه؟»

برای مثال، فرانسه اولین نقشه راه ملی یک کشور توسعه‌یافته برای حذف تدریجی سوخت‌های فسیلی را منتشر کرد. این طرح پیش‌بینی می‌کند که زغال‌سنگ تا سال ۲۰۲۷ از شبکه برق ملی حذف شود، مصرف نفت تا سال ۲۰۴۵ به پایان برسد و گاز تا سال ۲۰۵۰.

غول خودروسازی برقی چینی BYD و شرکت معدنی استرالیایی Fortescue میزبان یک میزگرد بخش خصوصی در کشتی باری بودند که Fortescue آن را اولین کشتی باری جهان که کاملاً بدون سوخت فسیلی کار می‌کند معرفی کرد. این شرکت از کسب‌وکارها و دولت‌ها خواست تا به جای هدف «صفر خالص» که از جبران کربن استفاده می‌کند و به انتشار مداوم اجازه می‌دهد، دنبال انتشار «صفر واقعی» باشند.

در پاسخ به سؤال درباره ۸۰ تا ۸۹ درصد از مردم جهان که خواهان اقدام قوی‌تر در برابر تغییرات آب‌وهوایی هستند، آنا تونی، دیپلمات برزیلی که به‌عنوان مدیر اجرایی اجلاس آب‌وهوایی COP30 سازمان ملل خدمت کرد، از شهروندان خواست «در سطح ملی» اقدام کنند. «انتخابات‌هایی در پیش است و انتخاب‌های مصرفی مردم نیز اهمیت دارد.»

نتیجه‌گیری‌های کنفرانس سانتا مارتا با هدف تسریع پیشرفت در COP31 در نوامبر آینده است، اما تأثیر بزرگ‌تر آن ممکن است از ثقل اقتصادی «ائتلاف داوطلبان» کنفرانس ناشی شود. این کشورها که در سانتا مارتا به کالیفرنیا، پنجمین اقتصاد بزرگ جهان، پیوستند، ۳۰ درصد از مصرف جهانی سوخت‌های فسیلی را به خود اختصاص می‌دهند. کاهش این قدرت خرید از نفت، گاز و زغال‌سنگ در سال‌های آینده می‌تواند عقب‌نشینی از سوخت‌های فسیلی که بیرول پیش‌بینی کرده را تسریع کند.

سانتا مارتا ممکن است لحظه‌ای تحول‌آفرین در داستان آب‌وهوا باشد و خبرنگاران در ماه‌های پیش رو موضوعات فراوانی برای بررسی دارند. آیا سخنان پرشور دولت‌ها در سانتا مارتا با سیاست‌هایی که در کشور خود اجرا می‌کنند همخوانی خواهد داشت؟ آیا کشورها و دولت‌های زیرملی بیشتری به صفوف آن‌ها می‌پیوندند؟ آیا بزرگ‌ترین آلاینده‌هایی که شرکت نکردند — ایالات متحده، چین و سایر دولت‌ها و شرکت‌های تولیدکننده سوخت فسیلی — واکنش نشان خواهند داد؟

یک کنفرانس پیگیری در فوریه ۲۰۲۷ برگزار خواهد شد که توسط تووالو، کشور جزیره‌ای اقیانوس آرام، میزبانی می‌شود و ایرلند حامی مشترک آن است.

ولز در پایان‌بندی کنفرانس اعلام کرد: «این پایان نیست. این آغاز یک دموکراسی آب‌وهوایی جهانی جدید است.» – Rappler.com

این مقاله به‌عنوان بخشی از همکاری جهانی روزنامه‌نگاری Covering Climate Now منتشر شده است، که توسط مارک هرتسگارد تأسیس شده است.